Dlaczego ZSRR się rozpadł?

ZSRR – czyli Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – współcześnie kojarzy się już większości młodych osób jako mgliste wspomnienie z lekcji historii. Nieco starsi mają szansę pamiętać moment jego rozpadu, a dziadkowie mogą stać się bezcennym źródłem informacji o czasach jego istnienia. Prawda jest jednak taka, że pomimo bezwzględnej dominacji olbrzymiego kraju, rozciągającej się na przestrzeni blisko siedmiu dekad, Związek nie przetrwał próby czasu. Historycy do dziś zajmują się dogłębną analizą przyczyn upadku, podczas gdy inni nadal wskazują na skutki jego istnienia.

Państwo obejmowało obszar 22 milionów kilometrów kwadratowych, rozciągając się od Morza Bałtyckiego i Czarnego aż do akwenu Pacyfiku. Powstało 30 grudnia 1922 roku w wyniku połączenia Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, Białoruskiej SRR, Zakaukaskiej FSRR i Ukraińskiej SRR. W szczytowym momencie swojego istnienia graniczyło z Japonią, Koreą Północną, Mongolią, Chinami, Afganistanem, Iranem, Turcją, Rumunią, Węgrami, Czechosłowacją, Polską, Finlandią oraz Norwegią.

Dominacja tego olbrzymiego Państwa przetrwała zaledwie pół wieku po wojnie – co było zatem powodem rozpadu w 1991 roku? Nietrudno się domyślić, że przyczyn było wiele – najważniejszym powodem była jednak polityka „głasnosti” oraz „pierestrojki”. Dzięki tej pierwszej ujawniono informacje o wszelkich zbrodniach, a celem drugiej była stopniowa odbudowa państwa. Wzrastaniu w siłę tego olbrzymiego państwa nie pomagały również porażki w konfrontacjach ze Stanami Zjednoczonymi, brak gospodarczej wydajności systemu socjalistycznego oraz zakończona niepowodzeniem próba zamachu stanu.

Jednym z najbardziej istotnych czynników były także tendencje odśrodkowe w części Republik, co jest szczególnie widoczne w przypadku Republik Bałtyckich. Warto tu wspomnieć o Łańcuchu Bałtyckim, który jest jednym z najważniejszych momentów w historii Litwy, Łotwy i Estonii. 23 sierpnia 1989 roku około 2 miliony osób utworzyły żywy łańcuch łączący wszystkie trzy kraje; celem utworzenia łańcucha było wyrażenie protestu względem sytuacji politycznej krajów będących częścią Związku Radzieckiego.

Niechcianym dziedzictwem pozostałym po okresie hegemonii ZSRR jest wszechobecny język rosyjski. Choć dla turystów to znaczne ułatwienie, bo dzięki temu mogą swobodnie porozumiewać się na terenie dowolnej republiki przy użyciu popularnego języka rosyjskiego, miejscowi patrioci niechętnie się nim posługują. Każda z byłych republik posiada także własne języki urzędowe, dlatego w przypadku oficjalnych dokumentów niezbędne są przekłady w zakresie wymaganych języków, a nie tłumaczenia rosyjskie.

moscow-1556561_640